Archeologiczny skarb Gdańska: najstarszy krzyżyk misyjny w Polsce!

1

Archeolog.pl przedstawia unikatowy zabytek, który potwierdzać ma zdaniem naukowców obecność św. Wojciecha i chrystianizacji wczesnośredniowiecznego gdańskiego grodu. Obecnie zabytek datowany jest na przełom X i XI wieku. Istnieje przypuszczenie, że mógł być pamiątką chrztu któregoś z Gdańszczan ochrzczonych w 997 r. przez św. Wojciecha lub niedługo później przez któregoś z pierwszych misjonarzy.

krzyzyk 2

Oryginalny krzyż drewniany z przełomu X i XI wieku mierzący 24 na 13,5 cm to zabytek archeologiczny, który powinien „pracować” i mówić do nas właśnie teraz, kiedy obchodzona jest 1050 rocznica Chrztu Polski. Naukowcy nierzadko narzekają na ubogie świadectwa materialne chrześcijaństwa na ziemiach polskich we wczesnym średniowieczu, a zwłaszcza w X wieku, czyli czasach misji ewangelizacyjnej Św. Wojciecha. Tymczasem taki właśnie skarb zdeponowany jest w sejfie Muzeum Archeologicznego w Gdańsku, a jego wierna kopia znajduje się na wystawie głównej.

krzyzyk 3

Zabytek opisany był dawno temu. Opisując go, trzeba nam było sięgnąć zwłaszcza do literatury archeologicznej z lat 60.; do badań opisanych przez prof. Konrada Jażdżewskiego, ucznia słynnego prof. Józefa Kostrzewskiego oraz skorzystać z uprzejmości pracowników MAG oraz Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, by zakonserwowane drewienko wyjąć na kilka chwil i na potrzeby tej publikacji sfotografować.

Na terenie dawnego grodu w historycznej części wczesnośredniowiecznego Gdańska podczas powojennych wykopalisk archeologicznych (zwłaszcza w latach 1948-1960) odnotowano znaleziska, które dokumentują kulturę duchową ówczesnych mieszkańców osady. Materiały archeologiczne pokazują współistnienie wierzeń pogańskich i chrześcijańskich aż w głąb XIII wieku.

– Odzwierciedla się to w tym, że ci sami rybacy i rzemieślnicy nosili i krzyżyki bursztynowe, i amulety tego rodzaju, jak pazury i kły niedźwiedzie czy wilcze oraz siekacze bobrów, a także mech w woreczkach, przytroczonych do węźlistych sznurów, którymi się przepasywali – pisał prof. Konrad Jażdżewski, specjalista w dziedzinie gdańskiej archeologii w książce „Gdańsk wczesnośredniowieczny w świetle wykopalisk” w 1961 r.

Jednym z ciekawszych zabytków pogańskich, świadczących o docierającej do Pomorzan kultury skandynawskiej jest wisiorek bursztynowy w kształcie młota Thora, ważnego boga Skandynawów z czasów wikińskich (wiek IX i X), chociaż samo znalezisko ze względu na stratygrafię datowane jest według Jażdżewskiego w tym przypadku na wiek XII lub XIII.

Chrześcijaństwo dotarło na Pomorze Gdańskie w końcu X wieku, a zakorzeniło się mocniej w pierwszej połowie XII wieku.

– W związku z tym należy nadmienić, że odkrycie krzyżyka zbitego z dwóch deszczułek sosnowych, połączonych gwoździkiem drewnianym, w obrębie domu rybaka, w 15. poziomie osadniczym, datowanym w przybliżeniu na lata 1000-1020, skłania do snucia domysłu, że – być może – mamy do czynienia z widocznym śladem akcji misyjnej św. Wojciecha z r. 977 – pisał prof. Jażdżewski ponad 50 lat temu.

???????????????????????????????

Muzealnicy z Muzeum Archeologicznego w Gdańsku przypominają, że „Święty Wojciech przybył do Gdańska 27 marca 997 roku i ochrzcił jego mieszkańców, co kronikarz opisał następująco:

‘…On zaś przybył najpierw do miasta Gdańska położonego na skraju morza. Tu, gdy miłosierny Bóg błogosławił jego przybycie, gromady ludu przyjmowały chrzest…’”.

W opisie kopii krzyżyka z czasów pierwszych gdańskich chrześcijan muzealnicy zamieścili następujący opis:

„W chacie rybaka z X-XI wieku, blisko pięć metrów pod ziemią obecnego terenu, znaleziono jeden jedyny prosty, ręcznie strugany, drewniany krzyżyk, którego nierówne ramiona połączone były drewnianym kołeczkiem.”

Jak zdaniem muzealników przedstawia się ten zabytek archeologiczny na tle innych zabytków ruchomych będących materialną pozostałością sfery duchowej chrześcijańskiej Polski pierwszych Piastów?

„Jest to najstarszy taki krzyżyk w Polsce! Jest on obecnie jednym z najcenniejszych zabytków Muzeum Archeologicznego w Gdańsku. Takie właśnie krzyżyki mógł rozdawać św. Wojciech osobom przyjmującym chrzest, podobnie jak to czynili inni chrześcijańscy misjonarze”.

Swiety Wojciech

Św. Wojciech przebywał w Gdańsku trzy lub cztery tygodnie i zapewne najwięcej osób ochrzcił według ówczesnej tradycji w Wielką Sobotę. W roku 997 dzień ten przypadł na 27 marca. Niedługo później, 27 kwietnia 997 roku, św. Wojciech poniósł męczeńską śmierć z rąk pogańskich Prusów.

Robert Wit Wyrostkiewicz

Redaktor Naczelny Serwisu Archeolog.pl

Zdjęcia krzyżyka: Edyta Przytarska

Archeolog, kierownik Wydziału ds. Zabytków Archeologicznych w WUOZ w Gdańsku

Share.

O autorze

Robert Wit Wyrostkiewicz

Redaktor Naczelny Portalu Informacyjnego Archeolog.pl, dziennikarz, były wiceprezes Katolickiego Stowarzyszenia Dziennikarzy, redaktor w miesięczniku "Historia Zakazana", współzałożyciel Komitetu Zachowania Reduty Ordona, prezes Mazowieckiego Stowarzyszenia Historycznego "Exploratorzy.pl", uczestnik wielu badań archeologicznych i poszukiwawczych realizowanych przez takie podmioty jak PMA, SNAP czy prywatne firmy archeologiczne.

1 komentarz

  1. A nie jest to czasem zabawka dziecięca – miecz o czym świadczy min ostre zakonczenie. Równie dobrze może to być narzędzie rybackie , . Czy takie możliwości zostały wykluczone?

Zostaw komentarz